آن شور و با تلخى و خوردن اين جايز نيست و در ضمادات محلله مستعمل و دو مثقال از تخم آن در كشتن حب القرع بسيار مؤثر است . كرونده به فتح كاف و را و خفاى واو و فتح نون و دال و ها لغت هندى است و به جاى ها الف نيز مىنويسند . ماهيت آن : ثمر هندى است درخت آن فى الجمله شبيه به درخت ليمو و خاردار و برگ آن بعضى بزرگ اندك پهن طولانى و بعضى كوچكتر و طول آن اندك كمتر و املس غير مشرف و بىزغب و خارهاى آن بر گره‌هاى شاخ‌هاى آن و سر اكثر آنها دو شعبه و گل آن سرخ رنگ مايل به سفيدى و ريزه و با عفوصت و ثمر آن شبيه به نيشوق و كوچك به قدر عناب كوچكى مدور اندك طولانى و با يتوعيت و دو نوع مىباشد سفيد و سبز و سفيد آن لطيف‌تر و در خامى و كوچكى سبز و ترش با عفوصت بسيار و هر چند رو به بزرگى مىآورد عفوصت آن كمتر و ترشى آن زياده و قريب به نصف آن سرخ مىگردد و رسيده آن بنفش و چاشنىدار و تخم آن دو عدد و يا سه عدد و اندك پهن و سفيد و نرم كه خاييده مىگردد و خام آن را مقشر نموده و تخم برآورده در قلايا و غيره داخل مىنمايند و اگر چاشنىدار خواهند قدرى شيرينى داخل مىنمايند و مخلل و مربا و شربت از آن مىسازند و پخته آن را اين قسم مىخورند و يا شربت مىسازند و نوع سبز آن در خامى سبز و نيم رس آن سبز و سرخ تيره و پخته آن سياه و در باقى امور شبيه به قسم سفيد و ظاهراً نوعى از زقال باشد كه قرانيا نامند و در ملك هند و بنگاله بدين هيأت مىشده باشد . طبيعت آن : سرد و تر و با قوّت قابضه و بعضى گرم دانسته‌اند . افعال و خواص آن : خام آن مولد بلغم و ثقيل و نفاخ و حابس بطن و پخته آن مسكن صفرا و تشنگى و مشهى طعام و حابس اسهال و نقوع خشك آن نيز جهت امراض مذكوره نافع . كرويا به ضم كاف و را و سكون واو و فتح يا و الف ممدوده و مقصوره نيز و به فتح كاف و را و سكون واو نيز آمده معرب كراوياى لاطينى و يا كراوى سريانى است و به يونانى ازحميون و به سريانى كراوى و به رومى فادرونى و به عربى تقده و تقرد و كمون رومى و بعضى كرنباد و قرنفاد و به فارسى كرويه و زيره رومى و شاه‌زيره نامند و ديسقوريدوس قاروا ناميده . ماهيت آن : تخم نباتى است بستانى و برّى مىباشد نبات بستانى آن به قدر يك ذرع و برگ آن شبيه به برگ شبت و چتر آن نيز شبيه به چتر آن و گل آن سفيد رنگ و تخم آن شبيه به زيره سفيد و از آن بلندتر و مايل به زردى و با حدت و تلخى و بيخ آن شبيه به بيخ زردك و مأكول و آن را پخته مىخورند و برّى آن قردمانا است و گل آن سفيد مايل به كبودى و در باقى صفات مانند بستانى و شيخ على گيلانى شارح قانون گفته برگ بستانى آن شبيه به برگ شبت و مايل به سياهى و تخم آن باريك و برّى آن شبيه به بابونه و شاخ‌هاى آن باريك ما بين سرخى و نيلى و گل آن سرخ شبيه به گل گشنيز و قوّت تخم و بيخ آن شبيه به انيسون و از مطلق آن مراد بستانى است و مستعمل و قوّت آن تا سه سال مىماند . طبيعت آن : گرم و خشك در دويّم و بعضى خشك در سيّم گفته‌اند . افعال و خواص آن : ضعيف‌تر از قردمانا و ملطف و محلل رياح و نفخ و قابض طبع و مصلح اغذيه نفاخه . * اعضاء الرأس * مانع صعود بخار به دماغ . * العين * اكتحال آن باعث حدت بصر و از جمله اجزاى ادويه عين است و اكثار آن مضعف بصر . * اعضاء الصدر * جهت ضيق النفس و خفقان بارد و فواق ريحى . * اعضاء الغذاء * مسخن معده و محرك آروغ و اشتها و مانع تخمه و ترش شدن غذا در معده و قى و مغص و محلل بلغم و مدر بول و دافع درد معده و مغص و رياح گرده و مثانه و مقوى بدن و فربه كننده آن و قاطع منى و قاتل ديدان و حب القرع و مخرج آن و سه درم آن با يك اوقيه روغن زيتون تا يك هفته جهت استسقا و در سركه پرورده آن موافق محرورين و آشاميدن طبيخ نبات و تخم آن مسكن مغص و مدر بول و قاطع منى و قاتل ديدان و جلوس در طبيخ آن جهت اوجاع رحم و ضماد محرق تخم آن جهت قلع بواسير آويخته . مقدار شربت آن : تا پنج درم و مضر ريه ، مصلح آن عسل و صعتر و مضر گرده و مصلح آن كثيرا . بدل آن : قردمانا و انيسون و زيره . كريلا به فتح كاف و كسر را و سكون يا و فتح لام و الف و بعضى به جاى الف ها مىنويسند . ماهيت آن : ثمر نباتى است هندى شبيه به قثا و بر مجاور خود مىپيچد و برگ آن شبيه به برگ قثا و هندوانه بىزغب و كوچكتر از برگ قثا و هندوانه و گل آن زرد و ثمر آن به قدر خيار كوچكى و خاردار با خارهاى نرم و طعم آن بسيار تلخ و تخم آن فى الجمله شبيه به تخم كدو و از آن كوچك‌تر و خشن و تلخ و ثمر آن در خامى سبز و بعد از رسيدن زرد مىگردد و كسانى كه آن را قثاء الحمار دانسته‌اند محض توهم است جهت آنكه رايحه قثاء الحمار بسيار كريه و با حدت است به خلاف